Totalitaryzmu

Zarówno w teorii polityki, jak w praktycznej działalności politycznej, termin „totalitaryzmu” był nader chętnie przywoływany w XXw. Totalitaryzm przeciwstawiany był pluralizmowi, rządom demokratycznym, liberalizmowi. Sam termin - jak była o tym mowa - wprowadzili do języka polityki faszyści, zwłaszcza Giovanni Gentile.

Politolodzy już w okresie międzywojennym uznali totalitaryzm za formę XX-wiecznej dyktatury, dotąd w historii nieznaną. Jednakże termin totalitaryzm nie był bynajmniej jednoznacznie rozumiany. Odnoszono go zarówno do państw faszystowskich, jak i stalinowskiej Rosji, a po wojnie okreslano jako totalitarne państwa tzw. „realnego socjalizmu” Z jednej strony charakteryzowano poaństwo totalitarne jako państwo „ideologiczne”, dażące do kontroli nad całokształtem aktywnosci jednostki ludzkiej w imię okreslonej ideologii, z drugiej strony podkreślano filicyjności ideologii i akcentowano określone struktury i mechanizmy sprawowania władzy.

Carl Joachim Friedrich i Zbigniew Brzeziński, w książce „Totalitarian Dictatorship and Autocracy” ( Dyktatura totalitarna a autokracja”) definjowali jako społeczeństwo totalitarne takie, w którym: 1) istnieje oficjalna ideologia, składajaca się z doktryny obejmującej wszystkie aspekty życiowe ludzkiej egzystencji, przy czym ideologia ta jest przynajmniej biernie akceptowana przez ludność; 2) istnieje jedna masowa partia ( monopartia), zorganizowana hierarchicznie i oligarchicznie, z jednym liderem na czele, przy czym jest ona nadrzędna albo identycznie z biurokratyczną organizacja rządów; 3) wystepuje uwarunkowany technologicznie monopol w dziedzinie kontroli nad wszystkimi strukturami efektywnej produkcji zbrojnej; 4) towarzyszy mu monopol środków efektywnej komunikacji ( prasa, radio itp. ), znajdujacych się w rękach partii lub podporządkowanej jej instytucji; 5) wystepuje system terrorystycznej kontroli policyjnej, nie tylko skierowany przeciw wrogom, ale i przeciw arbitralnie wskazanych grupom ludności lub klasom społecznym; 6) istnieje centralna kontrola i kierowanie gospodarką przez partię lub podporządkowane jej organy.